Η Αίγινα του Νίκου Καζαντζάκη
«Συλλογίζομαι την Αίγινα. Και λέω, τι τέρας πρέπει να είναι ο άνθρωπος, τι άπληστο θηρίο η ψυχή, για να αφήσει τέτοια ανεκτίμητα αγαθά και να περιπλανιέται μακριά, μέσα στη βροχή και στην ομίχλη». (Ν. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ )
Η Αίγινα είναι ένα νησί ευρέως γνωστό ως ένας κοντινός προορισμός αναψυχής των Αθηναίων, λίγοι όμως γνωρίζουν πως η Αίγινα υπήρξε το λίκνο των εμπνεύσεων πολλών έργων του Καζαντζάκη.
Όλα άρχισαν όταν πρωτοεπισκέφθηκε το νησί της Αίγινας, στα τέλη Μαΐου του 1925 κι έμεινε για λίγες μέρες, μέχρι τις αρχές Ιουνίου. Από τότε και μέχρι το 1946 συνήθιζε να μένει στην Αίγινα όταν δεν απουσίαζε στα μεγάλα ταξίδια του στο εξωτερικό ή στις σύντομες επισκέψεις του στην Αθήνα και σε άλλα μέρη που ταξίδευε.
Ο σημαντικότερος λόγος που είχε διαλέξει την Αίγινα ήταν γιατί είναι ένα νησί που βρίσκεται κοντά στην Αθήνα κι έτσι μπορούσε να φτάνει εύκολα εκεί όταν του το επέβαλαν πρακτικές ανάγκες. Του άρεσε γιατί ήταν τόσο κοντά αλλά ταυτόχρονα ήταν μακριά ώστε να μπορεί να απομονώνεται.
Σε κάποιο γράμμα του στον Ρεθυμνιώτη φίλο του Παντελή Πρεβελάκη ο Καζαντζάκης έγραφε:
«Η Αθήνα είναι φρικαλέα πάντα, και κλαίω τις μέρες τις εξαίσιες που έχασα μακριά από την Αίγινα».
Ό,τι ξέρουμε σήμερα για τη ζωή του στην Αίγινα, το έχουμε από την αλληλογραφία του με τη δεύτερη σύζυγό του Ελένη Σαμίου-Καζαντζάκη, καθώς και με τον συμπατριώτη του Παντελή Πρεβελάκη.
Η καθημερινότητα του Καζαντζάκη στρεφόταν γύρω από τη μελέτη και τη συγγραφή. Ξυπνούσε πολύ νωρίς το πρωί και δούλευε στο γραφείο του ως αργά το μεσημέρι. Μετά από μια σύντομη ανάπαυση, συνέχιζε τη μελέτη του και συνήθως, την ώρα του δειλινού, έβγαινε να περπατήσει.
«Απέραντη είναι η μέρα, κοιμούμαι στην ταράτσα και κρέμονται όλα τα άστρα από πάνω μου. Ο Σκορπιός εξαίσιος στριφογυρίζει απάνω από το κεφάλι μου και στα ξημερώματα ξυπνώ χαρούμενος κι αρχίζει ο ιερός κάματος της μέρας.
Θείες μέρες, έγινα κατακόκκινος στον ήλιο, κάνω μπάνια, στεγνώνω στον βράχο, βλέπω τις βάρκες που περνούν, καπνίζω γιαπωνέζικο καπνό, θυμούμαι τα όσα είδα, περιμένω να ‘ρθετε…»
―Γράμμα του Νίκου στην Ελένη του, καλοκαίρι του 1935
Αγαπούσε τους μεγάλους περιπάτους στην εξοχή και σε ερημικά ακρογιάλια, κυρίως όμως τις ανηφορικές διαδρομές, επειδή ο ανήφορος σήμαινε τον διαρκή αγώνα για την εκπλήρωση του χρέους.
Στο σπίτι της Αίγινας φιλοξενήθηκαν ο Άγγελος Σικελιανός, ο Στρατής Μυριβήλης, ο Παντελής Πρεβελάκης, ο Ηλίας Βενέζης, ο Αλέξης Μινωτής, ο Μανώλης Τρανταφυλλίδης, ο Απόστολος Μελαχρινός, ο Θράσος Καστανάκης, ο Νίκος Καββαδίας, ο Γιώργος Θεοτοκάς, κ.α
Στο «κουκούλι», όπως αποκαλούσε το σπίτι του στην Αίγινα, το ζεύγος Καζαντζάκη έμεινε μέχρι το 1946.
Σε κάποιο από τα γράμματα προς τον φίλο του Πρεβελάκη αποκαλύφθηκε μια ακόμη φορά η σχέση του με το νησί: «Αίγινα, εδώ Παράδεισος. Πώς μπόρεσα κι έφυγα και προς τί;»
Έπειτα έφυγε προς Αγγλία και δεν ξαναγύρισε ποτέ στην Ελλάδα. Επτά χρόνια αργότερα, το 1953, ξαναέγραφε στον Πρεβελάκη:
«Έφυγα για σαράντα μέρες από την Αίγινα και δεν αξιώθηκα να ξαναγυρίσω»
Σε κάποιο σημειωματάριο του μεγάλου συγγραφέα έχουν μείνει καταγεγραμμένα όλα τα έργα με τόπο την Αίγινα και χρόνο τη σκληρή Κατοχή: «Έγραψα: «Αγγλία», «Γιαγκ Τσε», «Τριλογία Προμηθέα», «Ταξιδεύοντας Ρωσία», «Καποδίστρια», «Κωνσταντίνο Παλαιολόγο», «Μακιαβέλι», ξανά «Δάντη», «Άγιο Φραγκίσκο» και μεταφράσεις «Ιλιάδα» «Οδύσσεια».
Το σπίτι που έζησε και δημιούργησε ο Νίκος Καζαντζάκης στην Αίγινα, βρίσκεται στην παραθαλάσσια πλευρά της περιοχής “Λιβάδι”
Είναι ένα κτίσμα λιτό, που ακολουθεί την λογική της παραδοσιακής κατασκευής των σπιτιών της υπαίθρου και εναρμονίζεται με το περιβάλλον.
Όταν επισκεφθείτε την Αίγινα πιθανά να ακούσετε να λένε την περιοχή ως “το σπίτι του Καζαντζάκη”, καθώς αποτελεί ένα τοπόσημο και είναι αναγνωρίσιμο σε όσους επισκέπτονται συχνά την Αίγινα.
Στην πλευρά του σπιτιού που βρίσκεται προς το δρόμο, ένας λαξευμένος βράχος, ενημερώνει τον επισκέπτη ότι σε αυτό το σπίτι έζησε ο Νίκος Καζαντζάκης.
Ο Καζαντζάκης έγραψε το «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» στην Αίγινα, σε μία από τις σκοτεινότερες περιόδους της ελληνικής Ιστορίας, τη γερμανική κατοχή. Τις πιο μαύρες μέρες της πείνας ο Νίκος έγραψε το πιο κεφάτο έργο του, τον Αλέξη Ζορμπά!
Το σπίτι του Νίκου Καζαντζάκη δεν είναι ανοιχτό στο κοινό.
